Αποστολή Lapérouse: Τι δείχνουν πραγματικά δώδεκα γράμματα που ήρθαν πρόσφατα στο φως

Τι συνέβη

Μια συλλογή δώδεκα χειρόγραφων γραμμάτων που συνδέονται με την αποστολή στον Ειρηνικό του δέκατου όγδοου αιώνα υπό τη διοίκηση του Jean-François de Galaup, κόμη de Lapérouse, ήρθε πρόσφατα στο φως στη Γαλλία. Η περιφερειακή εφημερίδα La Dépêche ανέφερε την εμφάνιση των εγγράφων, τα οποία σύμφωνα με πληροφορίες διατηρήθηκαν σε ιδιωτικά χέρια για περισσότερα από δύο αιώνες χωρίς προηγούμενη δημόσια ή επιστημονική γνωστοποίηση. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, τα γράμματα αποδίδονται στον Jean-André Mongez, έναν καθολικό τακτικό κανόνα που υπηρέτησε ως ένας από τους κύριους φυσικούς, φυσιοδίφες και ορυκτολόγους aboard the expedition's flagship, La Boussole. Τα γράμματα περιγράφονται ως προσωπική αλληλογραφία που συντάχθηκε πριν από την αναχώρηση της αποστολής από τη Βρέστη το 1785 και ταχυδρομήθηκε στο σπίτι από διάφορα λιμάνια προσέγγισης κατά μήκος του Ατλαντικού και του Ειρηνικού ωκεανού. Οι τελευταίες επικοινωνίες από την αποστολή μεταφέρθηκαν έξω από τον κόλπο Botany στη Νέα Νότια Ουαλία με ευρωπαϊκά εμπορικά πλοία στις αρχές του 1788, λίγο πριν ο Lapérouse και τα πληρώματά του αποπλεύσουν στον Ειρηνικό και εξαφανιστούν εντελώς. Η ξαφνική επανεμφάνιση δώδεκα ξεχωριστών γραμμάτων από έναν μόνο επιστημονικό αξιωματικό έχει τραβήξει την προσοχή θαλάσσιων ιστορικών και αρχειακών κύκλων σε όλη τη Γαλλία. Οι ιστορικοί της εξερεύνησης του Διαφωτισμού θεωρούν οποιοδήποτε σωζόμενο σύγχρονο έγγραφο από το ταξίδι του Lapérouse ως εξαιρετική σπανιότητα, επειδή ο μεγαλύτερος όγκος των επιστημονικών συλλογών, των προσωπικών ημερολογίων και των ναυτιλιακών αρχείων της αποστολής χάθηκαν μαζί με τα πλοία. Η ανακάλυψη έχει προκαλέσει εκκλήσεις για συστηματική εξέταση των χειρογράφων προκειμένου να προσδιοριστεί η ακριβής προέλευσή τους, να επαληθευτεί η φυσική τους αυθεντικότητα και να μεταγραφεί το πλήρες περιεχόμενό τους. Εάν επιβεβαιωθούν, τα γράμματα θα αντιπροσώπευαν μία από τις πιο ουσιαστικές αρχειακές προσθήκες στο corpus του Lapérouse εδώ και δεκαετίες.

Τι γνωρίζουμε

Το ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο της αποστολής είναι πλήρως τεκμηριωμένο στα γαλλικά κρατικά αρχεία. Το 1785, ο βασιλιάς Λουδοβίκος XVI ανέθεσε στον Lapérouse να ηγηθεί ενός μαζικού παγκόσμιου επιστημονικού και εμπορικού ταξιδιού σχεδιασμένου να ανταγωνιστεί τα επιτεύγματα του Βρετανού καπετάνιου James Cook. Δύο φρεγάτες, η La Boussole και η L'Astrolabe, επισκευάστηκαν και εξοπλίστηκαν με σύγχρονα επιστημονικά όργανα, ναυτιλιακά εργαλεία και εκτενείς βιβλιοθήκες. Η αποστολή μετέφερε περισσότερους από διακόσιους άνδρες, συμπεριλαμβανομένων ελίτ αστρονόμων, μαθηματικών, βοτανολόγων, σχεδιαστών και χαρτογράφων, μαζί με έμπειρους ναυτικούς αξιωματικούς και ναύτες. Το ταξίδι αναχώρησε από τη Βρέστη τον Αύγουστο του 1785, περνώντας το Ακρωτήριο Χορν στον Ειρηνικό και επισκεπτόμενο το Νησί του Πάσχα, τη Χαβάη, την Αλάσκα, την Καλιφόρνια, το Μακάο, τις Φιλιππίνες και τις ακτές της Καμτσάτκα και της Ιαπωνίας. Στο Πετροπαβλόφσκ της Καμτσάτκα, ο Lapérouse εμπιστεύτηκε τα αρχικά του ημερολόγια, χάρτες και επίσημες αναφορές στον Jean-Baptiste Barthélémy de Lesseps, έναν νεαρό διπλωμάτη που υπηρετούσε ως διερμηνέας της αποστολής για τα ρωσικά. Ο de Lesseps ανέλαβε ένα επίπονο χερσαίο ταξίδι μέσω της Σιβηρίας στο Παρίσι, παραδίδοντας με επιτυχία τα μόνα επίσημα ημερολόγια και χάρτες της αποστολής που σώθηκαν από τα πρώτα δύο χρόνια του ταξιδιού. Από την Καμτσάτκα, οι δύο φρεγάτες έπλευσαν νότια προς τη Σαμόα, όπου μια βίαιη συνάντηση στο νησί Tutuila είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο δώδεκα μελών του πληρώματος, συμπεριλαμβανομένου του διοικητή της L'Astrolabe, Paul Antoine Fleuriot de Langle. Τα πλοία στη συνέχεια έφτασαν στον κόλπο Botany στη Νέα Νότια Ουαλία τον Ιανουάριο του 1788, αγκυροβολώντας δίπλα στον βρετανικό Πρώτο Στόλο υπό τον Arthur Phillip. Ο Lapérouse παρέμεινε στον κόλπο Botany μέχρι τον Μάρτιο του 1788, χρησιμοποιώντας την ευκαιρία για να ανεφοδιαστεί, να επισκευάσει τα ξάρτια και να παραδώσει περαιτέρω αποστολές και προσωπικό ταχυδρομείο σε βρετανικά ναυτικά σκάφη που επέστρεφαν στην Ευρώπη. Αφού έφυγε από τον κόλπο Botany στις 10 Μαρτίου 1788, κανένα από τα δύο πλοία δεν ξαναείδαν ποτέ Ευρωπαίοι ναυτικοί. Η τύχη της αποστολής παρέμεινε ένα βαθύ μυστήριο για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες, γεννώντας πολυάριθμες αποστολές διάσωσης, λογοτεχνικά αφιερώματα και διπλωματικές έρευνες κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης και των Ναπολεόντειων εποχών. Το 1826 και το 1827, ο έμπορος καπετάνιος Peter Dillon συγκέντρωσε τοπικές προφορικές ιστορίες και ευρωπαϊκά αντικείμενα στην Tikopia και το γειτονικό νησί Vanikoro, στα σημερινά νησιά Σολομώντα. Μεταγενέστερες έρευνες από τον Jules Dumont d'Urville το 1828 επιβεβαίωσαν ότι και οι δύο φρεγάτες είχαν προσκρούσει στους επικίνδυνους κοραλλιογενείς υφάλους γύρω από το Vanikoro κατά τη διάρκεια ενός κυκλώνα και είχαν βυθιστεί. Σύγχρονες υποβρύχιες ανασκαφές, ιδίως μεγάλες εκστρατείες που διεξήχθησαν στα τέλη του εικοστού αιώνα και κορυφώθηκαν με εκτενή εργασία το 2003, επιβεβαίωσαν την ταυτότητα των ναυαγίων, ανέκτησαν ναυτιλιακά όργανα και κανόνια και ανέσκαψαν ανθρώπινα σκελετικά κατάλοιπα από τον ύφαλο.

Τι δεν γνωρίζουμε

Ενώ η εμφάνιση των δώδεκα γραμμάτων έχει αναφερθεί δημόσια, ζωτικές αρχειακές και υλικές λεπτομέρειες παραμένουν άγνωστες. Η ακριβής αλυσίδα φύλαξης που κράτησε αυτά τα χειρόγραφα κρυμμένα για 238 χρόνια δεν έχει δημοσιευτεί λεπτομερώς. Δεν είναι δημόσια γνωστό εάν τα έγγραφα διατηρήθηκαν συνεχώς από απογόνους της οικογένειας του Mongez, διατηρήθηκαν χωρίς καταλογογράφηση σε ένα ιδιωτικό αρχείο κτήματος ή αποκτήθηκαν πρόσφατα μέσω του εμπορίου χειρογράφων. Η καθιέρωση αδιάλειπτης προέλευσης είναι απαραίτητη για την επικύρωση ιστορικών συλλογών χαρτιού, ιδιαίτερα εκείνων που συνδέονται με διάσημα ιστορικά γεγονότα. Επιπλέον, οι πλήρεις μεταγραφές των δώδεκα γραμμάτων δεν έχουν ακόμη εμφανιστεί σε ανοιχτή, κριτική έκδοση. Οι μελετητές δεν είχαν ακόμη την ευκαιρία να αξιολογήσουν εάν τα γράμματα περιέχουν νέες επιστημονικές παρατηρήσεις, περιγραφές δειγμάτων φυσικής ιστορίας, αφηγήσεις καθημερινής ζωής aboard the frigates, ή σκέψεις για τις αυξανόμενες εντάσεις που βίωνε το πλήρωμα. Είναι επίσης άγνωστο εάν τα γράμματα περιέχουν αναφορές σε συγκεκριμένες συναντήσεις με ιθαγενείς πληθυσμούς που αποκλίνουν από την επίσημη αφήγηση που ετοίμασε ο Lapérouse για το Υπουργείο Ναυτικού. Τέλος, τεχνικές αναλύσεις υλικών δεν έχουν ακόμη κατατεθεί σε αρχείο. Απομένει να προσδιοριστεί εάν τα αποθέματα χαρτιού, τα υδατόσημα, οι ταχυδρομικές σφραγίδες και η χημεία του μελανιού αντιστοιχούν στα πρότυπα του δέκατου όγδοου αιώνα και σε γνωστές αποστολές που προωθήθηκαν από τον κόλπο Botany ή άλλα λιμάνια προσέγγισης. Χωρίς αυτά τα συγκεκριμένα αναλυτικά αποτελέσματα, οι μελετητές δεν μπορούν να αξιολογήσουν οριστικά πόσα από τα δώδεκα γράμματα αντιπροσωπεύουν πρωτότυπες αποστολές που ταξίδεψαν μέσω θαλάσσιων ταχυδρομικών διαδρομών, σύγχρονα αντίγραφα γραφέων που έγιναν από συγχρόνους στη Γαλλία ή προσχέδια που γράφτηκαν πριν από τον απόπλου.

Τι ισχυρίζονται

Ο βασικός ισχυρισμός που ανέφερε η La Dépêche είναι ότι δώδεκα ξεχωριστά, άγνωστα μέχρι σήμερα γράμματα γραμμένα από τον Jean-André Mongez έχουν διασωθεί και αντιπροσωπεύουν ένα άνευ προηγουμένου παράθυρο στην χαμένη αποστολή Lapérouse. Υποστηρίζεται ότι τα γράμματα αντικατοπτρίζουν την άμεση φωνή ενός βασικού επιστημονικού συμμετέχοντα, προσφέροντας οικείες και αφιλτράριστες σκέψεις για το ταξίδι αντί για την καλλιεργημένη, διπλωματική γλώσσα που χαρακτηρίζει τις επίσημες κρατικές αποστολές. Περαιτέρω υποστηρίζεται ότι αυτά τα έγγραφα περιλαμβάνουν γραπτά που συντάχθηκαν σε πολλαπλές στιγμές της αποστολής, ξεκινώντας από τις τελικές προετοιμασίες στη Βρέστη και εκτεινόμενα μέσα από τη μακρά ακολουθία λιμανιών προσέγγισης που επισκέφθηκαν οι φρεγάτες πριν από την τελική αναχώρησή τους από την Αυστραλία. Το δημοσίευμα τονίζει ότι η ύπαρξη αυτής της αλληλογραφίας ήταν εντελώς ανύποπτη από σύγχρονους ιστορικούς και αρχειακούς ειδικούς που εργάζονται στη ναυτική ιστορία του δέκατου όγδοου αιώνα. Όσοι παρουσιάζουν τα έγγραφα υποδηλώνουν ότι το κειμενικό τους περιεχόμενο θα εμπλουτίσει την υπάρχουσα κατανόηση του πνευματικού περιβάλλοντος aboard the ships, όπου φυσιοδίφες του Διαφωτισμού επιδίωκαν να κατηγοριοποιήσουν συστηματικά τη χλωρίδα, την πανίδα και τη γεωγραφία του Ειρηνικού υπό δύσκολες συνθήκες στη θάλασσα.

Τι έχει επαληθευτεί

Προς το παρόν, τα επαληθευμένα γεγονότα είναι μέτρια και σαφώς περιορισμένα. Είναι επαληθευμένο ότι η La Dépêche ανέφερε την επανεύρεση δώδεκα γραμμάτων που αποδίδονται στον Jean-André Mongez και ότι η ανακοίνωση έχει προκαλέσει ευρύ ενδιαφέρον μεταξύ περιφερειακών και θαλάσσιων ιστορικών στη Γαλλία. Είναι επίσης ιστορικά επαληθευμένο ότι ο Jean-André Mongez υπηρέτησε ως επίσημο επιστημονικό μέλος της αποστολής Lapérouse, υπηρετώντας aboard La Boussole μέχρι το τέλος του ταξιδιού στο Vanikoro. Τα ιστορικά αρχεία επιβεβαιώνουν ότι ο Mongez ήταν μελετητής με σημαντική φήμη πριν από την αναχώρησή του, έχοντας εργαστεί ως εκδότης του Journal de Physique και συνεισφέροντας τακτικά σε σύγχρονες συζητήσεις για την ορυκτολογία, τη χημεία και τις αρχαιολογικές σπουδές. Είναι εξίσου επαληθευμένο ότι αξιωματικοί και λόγιοι aboard the Lapérouse expedition έγραφαν τακτικά ιδιωτικά γράμματα στο σπίτι, στέλνοντάς τα όποτε τα πλοία συναντούσαν ευρωπαϊκά εμπορικά σκάφη ή αγκυροβολούσαν σε φιλικά λιμάνια. Ορισμένα γράμματα από άλλα μέλη της αποστολής σώθηκαν και διατηρήθηκαν σε οικογενειακά αρχεία ή συλλέχθηκαν σε γαλλικά εθνικά αποθετήρια. Ωστόσο, ανεξάρτητη επιβεβαίωση της αυθεντικότητας, της φυσικής ακεραιότητας και του ακριβούς κειμενικού περιεχομένου αυτής της συγκεκριμένης ομάδας δώδεκα πρόσφατα αναφερθέντων γραμμάτων δεν έχει ακόμη καθιερωθεί μέσω επίσημης αρχειακής δημοσίευσης.

Εναλλακτικές εξηγήσεις

• Πιθανή: Τα έγγραφα αντιπροσωπεύουν προσωπική αλληλογραφία του φυσικού και ορυκτολόγου της αποστολής Jean-André Mongez που στάλθηκε πριν από την αναχώρηση και από λιμάνια προσέγγισης μέχρι τον κόλπο Botany.

Τι θα άλλαζε την εκτίμησή μας

Η αξιολόγηση αυτής της ανακάλυψης θα προχωρούσε σημαντικά με τη δημοσίευση μιας αυστηρής ανάλυσης υλικών των χειρογράφων. Η φυσική εξέταση του χαρτιού πρέπει να περιλαμβάνει αναγνώριση υδατοσήματος, ανάλυση ινών και αξιολόγηση του μελανιού σιδήρου-κηκίδας που χρησιμοποιήθηκε στη γραφή. Η επιβεβαίωση ότι τα ταχυδρομικά σημάδια, οι σφραγίδες διέλευσης και οι σφραγίδες ευθυγραμμίζονται με τις ταχυδρομικές πρακτικές του τέλους του δέκατου όγδοου αιώνα—ιδιαίτερα τις διαδρομές που ακολουθούσαν βρετανικά ή ολλανδικά σκάφη που μετέφεραν ταχυδρομείο από τον κόλπο Botany στην Ευρώπη—θα παρείχε πειστική φυσική απόδειξη του ταξιδιού τους. Εκτός από την επιστήμη των υλικών, θα απαιτούνταν διεξοδική παλαιογραφική ανάλυση. Ειδικοί στη γαλλική γραφή του τέλους του δέκατου όγδοου αιώνα θα έπρεπε να συγκρίνουν τα γραφικά στα γράμματα με γνωστά σωζόμενα δείγματα της γραφής του Mongez που διατηρούνται σε γαλλικά θεσμικά αρχεία, όπως τα Archives nationales ή η Bibliothèque nationale de France. Η επίδειξη σαφούς υφολογικής, γλωσσικής και καλλιγραφικής αντιστοιχίας θα έλυνε σταθερά τυχόν ερωτήματα σχετικά με την πατρότητα. Τέλος, η δημοσίευση μιας πλήρους κριτικής έκδοσης που θα περιέχει σχολιασμένες μεταγραφές και σχολιασμό πλαισίου θα επέτρεπε στην ευρύτερη ακαδημαϊκή κοινότητα να αξιολογήσει την ιστορική σημασία του ευρήματος. Εάν το κείμενο αποκαλύπτει συνεπείς εσωτερικές χρονολογίες, επιβεβαιώνει γεγονότα aboard ship που καταγράφονται σε γνωστά ημερολόγια και συνεισφέρει νέες λεπτομέρειες σχετικά με τις επιστημονικές παρατηρήσεις που διεξήχθησαν aboard La Boussole, το καθεστώς των γραμμάτων θα μετατοπιστεί από μια μη επαληθευμένη αναφορά μέσων σε μια αναγνωρισμένη αρχειακή ανακάλυψη.